Co powinniście wiedzieć o Dżumie Alberta Camusa
Wybrane cytaty
Jest rzeczą równie rozsądną ukazać jakiś rodzaj uwięzienia przez inny, jak ukazać coś, co istnieje rzeczywiście, przez coś innego, co nie istnieje.
Zawsze nadchodzi godzina w historii, kiedy ten, który ośmieli się powiedzieć, że dwa i dwa to cztery, jest karany śmiercią.
Głupota upiera się zawsze, zauważono by to, gdyby człowiek nie myślał o sobie.
Każdy nosi w sobie dżumę, nikt bowiem nie jest od niej wolny. I trzeba czuwać nad sobą nieustannie, żeby w chwili roztargnienia nie tchnąć dżumy w twarz drugiego człowieka i żeby go nie zakazić. Mikrob jest czymś naturalnym.
W ludziach więcej rzeczy zasługuje na podziw niż na pogardę.
Na świecie było tyle dżum, co wojen. Mimo to dżumy i wojny zastają ludzi zawsze tak samo zaskoczonych.
Trzeba walczyć w taki czy inny sposób i nie padać na kolana
Informacje wstępne
Autor: Albert Camus (1913–1960), francuski pisarz i filozof, laureat Nagrody Nobla.
Epoka/kierunek: współczesność (XX wiek). Filozofia egzystencjalizmu i absurd (mimo że Camus formalnie odrzucał miano „egzystencjalisty”).
Gatunek: Powieść paraboliczna (przypowieść). Oprócz sensu dosłownego ma głęboki sens ukryty, alegoryczny.
Czas i miejsce akcji: Lata 40. XX wieku w Oranie (Algieria, miasto zamknięte). Daty są celowo uniwersalne, aby nadać historii ponadczasowy wymiar.
Narracja: Pierwszoosobowa (w osobie doktora Rieux), który na końcu ujawnia się jako kronikarz. Narracja jest obiektywna, chłodna, w stylu kroniki. O sobie mówi w 3 osobie. Narracja prowadzona jest z perspektywy ocalonego. Cytowane są również przez Rieux zapiski Tarrou, który jest niejako drugim narratorem.
Geneza: osobiste doświadczenia wojenne autora, poczucie absurdu i bezsensu, obserwacje ludzkich zachowań na kryzys, wpływ choroby na życie osobiste, wpływ filozofii egzystencjalnej.
Język i styl: prosty, reportażowy styl, narracja obiektywna, użycie alegorii: Oran jako miasto uniwersalne, bohaterowie archetypiczni, dżuma jako symbol i metafora.
Znaczenie: aktualność przesłania, uniwersalność tematu: zło w codzienności.
Znaczenie tytułu powieści Alberta Camusa
Tytuł Dżuma jest kluczową metaforą zła, której znaczenie jest wielopoziomowe:
- Sens dosłowny – choroba bakteryjna. Zło biologiczne, fizyczne cierpienie i śmierć. W powieści symptomami są: szczury, strach, izolacja, śmierć Filipa i Tarrou.
- Sens metaforyczny– metafora absurdu – zło metafizyczne. Brak sensu w cierpieniu. Los ślepy i bezosobowy, który uderza bez winy. Choroba uderza w niewinnych (dzieci), obojętność natury na ludzkie tragedie.
- Sens metaforyczny – metafora totalitaryzmu – zło historyczne/społeczne. Mechanizm przymusu, izolacji i zamykania ludzi (jak łagier czy obóz). Zamknięcie miasta, odebranie wolności, przymusowa alienacja (kontekst II wojny światowej).
- Sens metaforyczny – metafora moralna – zło tkwiące w człowieku. Skłonność do egoizmu, obojętności, lęku i wykorzystywania cudzego nieszczęścia. Postawa Cottarda (który czuje się bezpiecznie w czasie epidemii) i początkowy egoizm Ramberta.
Wniosek:
Tytuł Dżuma odsyła więc do wiecznie powracającego zła – zarówno tego wynikającego z ludzkiej natury, jak i tego, które jest efektem ślepego losu. Postawa Doktora Rieuxa (walka, świadomość braku zwycięstwa) to jedyna sensowna odpowiedź na ten tytuł.
fAInelekcje 