Powieść Alberta Camusa jako parabola
Powieść paraboliczna (przypowieść) to utwór narracyjny, który poza sensem dosłownym (fabuła) posiada sens ukryty, alegoryczny i moralny.
| cechy parabolizmu | sens dosłowny | sens metaforyczny |
| bohaterowie | Mieszkańcy miasta, lekarze, ksiądz, przestępca. | Mieszkańcy miasta, lekarze, ksiądz, przestępca. |
| akcja | Epidemia dżumy, zamknięcie miasta, walka z chorobą. | Sytuacja graniczna (wyzwanie rzucone ludzkiej moralności), walka ze złem i absurdem. |
| przesłanie | Konieczność solidarności i higieny. | Konieczność czynu (buntu), akceptacja absurdu, obrona człowieczeństwa. |
Camus używa dżumy jako uniwersalnej metafory, aby nie opowiadać tylko o konkretnym zdarzeniu, ale o fundamentalnej kondycji ludzkiej – o walce dobra ze złem.
Wniosek:
Analizując Dżumę, zawsze należy patrzeć przez pryzmat tego ukrytego, filozoficznego przesłania, a nie tylko fabuły.
Zestawienie paraboliczności Dżumy Alberta Camusa z Przypowieścią o talentach (Mt 25, 14–30).
Oba teksty, choć pochodzą z różnych epok i mają różne cele, używają prostych narracji do przekazania uniwersalnego przesłania etycznego, skupiając się na odpowiedzialności człowieka za czyn w obliczu wyzwania. Aspekty paraboli:
- Wyzwanie i próba
| Przypowieść o Talentach | Dżuma Alberta Camusa | |
| Wyzwanie/próba | Talenty (pieniądze) powierzone sługom przez Pana, który wyruszył w podróż. | Dżuma (epidemia) i zamknięcie miasta, które stawia mieszkańców w sytuacji granicznej. |
| Sens alegoryczny | Talenty symbolizują dary, zdolności, łaskę lub czas życia, za które człowiek jest odpowiedzialny. | Dżuma symbolizuje zło, absurd lub totalitaryzm, które weryfikują moralność człowieka. |
| Rola oczekującego | Pan powróci, aby rozliczyć sługi z pomnożonych talentów. | Dżuma powróci (wiedza Rieuxa), a człowiek będzie rozliczony ze swojej postawy moralnej. |
2. Postawy ludzkie
| Postawa | Sługa, który pomnożył talenty | Doktor Rieux, Jean Tarrou, Rambert |
| działanie | Włożenie pieniędzy w obrót, ryzykowanie i pomnażanie powierzonego daru. | Walka z dżumą, organizowanie oddziałów sanitarnych, solidarność w obliczu zagrożenia. |
| przesłanie etyczne | Człowiek ma obowiązek wykorzystać otrzymane dary/czas, aby służyć. Aktywność jest cnotą. | Człowiek ma obowiązek buntu i odpowiedzialności za Innego. Czyn jest jedynym sensownym sprzeciwem wobec zła. |
| Postawa | Sługa, który zakopał talent | Cottard, bierni mieszkańcy Oranu |
| działanie | Zachowanie talentu dla siebie, strach przed ryzykiem i bierność. | Egoizm (ucieczka od solidarności), strach i wykorzystywanie cudzego nieszczęścia (Cottard). |
| przesłanie etyczne | Bierność i lęk są moralnie naganne i prowadzą do kary (wygnania w ciemności). | Bierność i wycofanie prowadzą do moralnej degradacji i alienacji od wspólnoty. |
Wniosek:
Najważniejszą wspólną cechą paraboliczną jest promowanie etyki czynu.
Biblia: należy działać aktywnie, pomnażając dobro (talenty) w oczekiwaniu na powrót Pana (zbawienie). Kara czeka tego, kto nie zrobił nic.
Camus: należy działać aktywnie, walcząc ze złem (dżumą) w świecie bez Pana. Nagrodą jest zachowanie człowieczeństwa i godności (Rieux). Kara czeka tego, kto w imię egoizmu i strachu poddał się złu.
Oba teksty stanowią uniwersalny apel do odpowiedzialności za własne życie i za los Innego, niezależnie od tego, czy motywacją jest wiara w nagrodę (przypowieść), czy jedynie uczciwość wobec własnego sumienia (Camus).
fAInelekcje 