Wpływ historyczny i kulturowy
„Bogurodzica” jest uważana za najstarszy znany tekst poetycki w języku polskim oraz najstarszą polską pieśń religijną. Jest to również pierwszy polski hymn narodowy (carmen patrium), jak nazwał go Jan Długosz. Niezaprzeczalnie jest to wspaniały pomnik historii Polski.
Kluczowe aspekty historyczno-kulturowe:
1. Hymn rycerski i narodowy: „Bogurodzica” pełniła rolę hymnu religijnego oraz pobożnej pieśni rycerskiej. Śpiewana była przez rycerstwo polskie w trakcie bitew, między innymi pod Grunwaldem i pod Warną. Była to pieśń „ulubiona i sławna dzięki bitwie pod Grunwaldem”. W okresie XVI i XVII wieku „Bogurodzica” była traktowana jako hymn narodowy. Dopiero od XVIII wieku zaczęła tracić ten status, stopniowo wracając do swej pierwotnej funkcji pieśni religijnej.
2. Znaczenie religijne i teologiczne: Powstanie pieśni łączy się z silnie obecnym w średniowieczu kultem Matki Boskiej oraz Jana Chrzciciela. Utwór powstał jako trop, czyli pieśń śpiewana jako komentarz do łacińskiego tekstu liturgii. Treść pieśni tłumaczy się przede wszystkim w świetle liturgii i dogmatów Kościoła. Zawiera ona elementarne prawdy chrześcijańskiej wiary, w tym o Wcieleniu Chrystusa, o Boskim Macierzyństwie Maryi, jej wiecznym dziewictwie, przebywaniu w chwale niebiańskiej, skuteczności pośrednictwa świętych i ludzkim bytowaniu w perspektywie wieczności. Przez stulecia uważano ją za „katechizm ojców”.
Motyw deesis: Istotną cechą utworu jest zawarta w niej troistość postaci świętych (Chrystus, Matka Boża, Jan Chrzciciel), przypominająca wzorzec ikonograficzny charakterystyczny dla Kościoła wschodniego. Matka Boża i Jan Chrzciciel pełnią funkcję pośredników między Bogiem a człowiekiem, co jest związane ze średniowieczną ideą hierarchii i pośrednictwa, gdyż człowiek nie śmiał kierować próśb bezpośrednio do Boga.
3. Obecność w literaturze i kulturze współczesnej: „Bogurodzica” od lat znajduje się w podstawie programowej liceum. Jako trudne, średniowieczne arcydzieło, utwór ten jest przedmiotem recepcji i nawiązań w kulturze współczesnej.
4. Wpływ językowy: „Bogurodzica” jest zabytkiem języka polskiego i jednym z najcenniejszych źródeł wiedzy o wczesnej polszczyźnie.
5. Jan Długosz jest autorem określenia, które na stałe weszło do historii polskiej literatury i kultury, opisując tym samym fundamentalne znaczenie pieśni. Jan Długosz nazwał Bogurodzicę pierwszą polską carmen patrium.
◦ Carmen patrium oznacza pieśń ojczystą lub hymn narodowy.
Dzieło Długosza, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego (Historiae Poloniae, pisane w latach 1455–1480), jest uznawane za najwybitniejszą polską kronikę tego okresu. Księgi X/XI tych Roczników obejmują lata 1406–1412, a zatem opisują bitwę pod Grunwaldem.
A zatem, choć źródła wprost cytują Długosza jako autora określenia carmen patrium, to jego Kroniki stanowią kluczowe źródło historyczne, potwierdzające jej wykonanie jako pieśni rycerskiej w najważniejszych momentach historycznych Polski, takich jak bitwa pod Grunwaldem.
fAInelekcje 