Wstęp do Iliady Homera – w pigułce
Iliada to najstarszy zabytek literatury europejskiej, epopeja heroiczna (epos) przypisywana greckiemu poecie Homerowi (który prawdopodobnie żył w VIII wieku p.n.e.). Jest to dzieło stanowiące fundament kultury zachodniej, źródło mitów i wzorców literackich.
Autor: Homer
Kim był: Homer to legendarne imię, któremu przypisuje się autorstwo Iliady i Odysei – dwóch fundamentalnych epopei greckich.
Osoba historyczna: Nie ma pewności, czy Homer był jedną konkretną osobą. Tradycja przedstawia go jako ślepego, wędrownego aojdę (śpiewaka).
Kwestia homerycka: To trwający od starożytności spór o tożsamość autora oraz genezę eposów. Pytania dotyczą:
- Czy „Iliada” i „Odyseja” zostały stworzone przez jednego poetę?
- Czy Homer był twórcą, czy tylko redaktorem i zapisującym istniejące wcześniej pieśni?
- Współcześnie dominuje pogląd, że utwory są kulminacją długiej tradycji ustnej, ujętą w formę przez jednego wybitnego geniusza (lub szkołę poetów) zwanego Homerem.
„Iliada” i „Odyseja” są szczytowym osiągnięciem greckiej epiki oralnej (ustnej), co ma fundamentalne znaczenie dla ich struktury i stylu.
Aojdowie i Rapsodowie
- Aojda: Wędrowny śpiewak, który improwizował swoje pieśni, akompaniując sobie na instrumencie (np. formindze). To on, działając w oparciu o ustne wzorce, tworzył pieśni epickie. Homer (jeśli był twórcą) był aojdą.
- Rapsod: Późniejszy artysta, który recytował już spisane utwory, posługując się laską. Odpowiedzialny był za popularyzację gotowego tekstu.
Powstanie eposów w tradycji oralnej tłumaczy wiele ich cech stylistycznych:
| Cecha stylistyczna | Wyjaśnienie w kontekście ustnym |
| Stałe epitety | Używane jako wypełniacze metryczne, które ułatwiały aojdzie szybką improwizację i dostosowanie frazy do heksametru (np. „szybkonogi Achilles”). |
| Formuły i zwroty | Powtarzalne ciągi słów i zdań („kiedy się zaś urodziła jutrzenka z różanymi palcami”), ułatwiające zapamiętanie i konstruowanie fabuły. |
| Porównania homeryckie | Dłuższe, gotowe bloki tekstu, które pozwalały śpiewakowi na chwilę oddechu i zaplanowanie dalszego ciągu akcji. |
| Heksametr daktyliczny | Stały, ścisły wzorzec metryczny, który jest charakterystyczny dla improwizowanych pieśni i pomagał w rytmicznym recytowaniu. |
| Technika łączenia pieśni | Wielka objętość utworu świadczy o sklejeniu wielu mniejszych, istniejących wcześniej pieśni i opowieści w jedną, spójną całość. |
Fragmenty Iliady, które będą analizowane – dla uczniów
Czas i miejsce akcji
Akcja Iliady rozgrywa się w dziesiątym (ostatnim) roku wojny trojańskiej, ale sam utwór opisuje jedynie 51 dni tego konfliktu.
Miejsce: Okolice miasta Ilion (Troja) w Azji Mniejszej.
Tytuł: Nazwa pochodzi od alternatywnej nazwy Troi – Ilion.
fAInelekcje 