Jak zdobyć maksimum punktów na maturze z języka polskiego

Szanowni Maturzyści, notatka syntetyzująca to zadanie, które w pełni weryfikuje kluczowe kompetencje XXI wieku: umiejętność selekcji informacji, krytycznego myślenia i syntezy. Choć jest nowością w formule maturalnej, opiera się na fundamentach, które budowaliście przez całą edukację. Tworzenie notatek z lekcji czy pisanie streszczeń stanowi solidną podstawę, na której z łatwością zbudujecie kompetencje potrzebne do zdobycia maksymalnej liczby punktów.

---

Ten przewodnik krok po kroku pokaże Wam, jak to zrobić

Wstęp: Czym jest notatka syntetyzująca?

Notatka syntetyzująca to jedno z kluczowych zadań w arkuszu maturalnym z języka polskiego. Choć na pierwszy rzut oka może wydawać się skomplikowana, w rzeczywistości jest to zadanie sprawdzające bardzo konkretną umiejętność: zwięzłego i trafnego porównania stanowisk dwóch autorów na ten sam temat. Wyobraź sobie, że jesteś detektywem, który analizuje zeznania dwóch różnych świadków (tekstów) w tej samej sprawie. Twoim celem nie jest streszczenie każdego zeznania z osobna, lecz wskazanie, w czym relacje są ze sobą zgodne, a w czym się różnią, aby stworzyć spójny obraz sytuacji. Opanowanie tej sztuki to gwarancja cennych punktów na egzaminie.

Aby ułatwić Ci to zadanie, przygotowaliśmy ten poradnik. Krok po kroku przeprowadzimy Cię przez kluczowe zasady, proces pisania oraz najczęstsze pułapki.

1. Cztery złote zasady notatki syntetyzującej

Zanim zaczniesz pisać, musisz poznać cztery fundamentalne zasady, które stanowią podstawę oceny Twojej pracy. Zostały one precyzyjnie określone w informatorze maturalnym.

• Rzeczowość: Twoja notatka musi być w 100% oparta na treści obu tekstów źródłowych. Nie możesz dodawać własnych opinii, interpretacji ani informacji spoza dostarczonych materiałów.

• Zwięzłość: Praca musi mieścić się w ścisłym limicie słów: od 60 do 90 wyrazów. Każde słowo ma znaczenie, dlatego kluczowa jest precyzja i eliminacja zbędnych informacji.

• Spójność: Notatka to nie zbiór przypadkowych zdań, ale logiczny i płynnie napisany tekst. Poszczególne zdania muszą wynikać z siebie nawzajem, tworząc klarowną całość.

• Parafraza: Absolutnie zakazane jest kopiowanie fragmentów z tekstów źródłowych. Musisz wykazać się umiejętnością pisania własnymi słowami, stosując synonimy, uogólnienia oraz zmieniając konstrukcję zdań.

Przestrzeganie tych reguł to fundament sukcesu. Teraz zobaczmy, jak przełożyć je na praktyczne działanie.

2. Pisanie notatki w czterech krokach

Oto sprawdzony proces, który pozwoli Ci napisać notatkę sprawnie i skutecznie, nawet pod presją czasu.

Krok 1: Analiza tekstów źródłowych

Pierwsze czytanie obu tekstów powinno być aktywne i ukierunkowane na jeden cel: znalezienie głównego stanowiska (tezy) każdego z autorów. Nie skupiaj się na detalach – szukaj ogólnego przesłania.

Aby ułatwić sobie to zadanie, odpowiedz na poniższe pytania pomocnicze dla każdego tekstu:

• Jaki jest główny temat tekstu?

• Co autor próbuje udowodnić lub o czym chce przekonać czytelnika?

• Jakie jest jego kluczowe przesłanie w odniesieniu do tematu z polecenia?

Krok 2: Porównanie stanowisk

Gdy już zrozumiesz stanowisko każdego z autorów, musisz je ze sobą zestawić. Twoim zadaniem jest znalezienie relacji między nimi – czy autorzy się zgadzają, czy może ich poglądy są sprzeczne? Poniższa tabela pomoże Ci uporządkować myśli.

Narzędzia do porównywania tekstów

Szukaj podobieństw (Co łączy teksty?)	Szukaj różnic (Co dzieli teksty?)
Czy autorzy zgadzają się co do głównej tezy?	Czy autorzy prezentują sprzeczne opinie na ten sam temat?
Czy dochodzą do podobnych wniosków, mimo że używają innych argumentów?	Czy proponują odmienne rozwiązania tego samego problemu?
Czy uzupełniają swoje stanowiska, patrząc na problem z różnych stron?	Czy jeden autor jest bardziej radykalny w swoich sądach od drugiego?

Krok 3: Konstrukcja notatki

Dobra notatka syntetyzująca ma sprawdzoną, trzyczęściową strukturę. Trzymaj się jej, a Twoja praca będzie spójna i klarowna.

1. Zdanie wprowadzające: Rozpocznij od ogólnego stwierdzenia, które informuje, że obaj autorzy w swoich tekstach poruszają temat wskazany w poleceniu.

2. Część porównawcza: W drugim zdaniu jasno określ główną relację między stanowiskami autorów. Użyj sformułowań takich jak: „Ich opinie są zbieżne/różne”, „Autorzy prezentują odmienne spojrzenie na tę kwestię” lub „Obaj zgadzają się co do…”.

3. Zwięzłe podsumowanie stanowisk: Przedstaw krótko, własnymi słowami, stanowisko autora pierwszego tekstu, a następnie, używając spójnika kontrastującego (np. „natomiast”, „z kolei”) lub łączącego (np. „podobnie”), przedstaw stanowisko drugiego autora.

Krok 4: Finałowa autokorekta

Po napisaniu brudnopisu, poświęć chwilę na ostateczne sprawdzenie pracy. Użyj poniższej listy kontrolnej:

• Limit słów: Czy moja notatka ma od 60 do 90 wyrazów? Policz je dokładnie!

• Poprawność: Czy sprawdziłem/am tekst pod kątem błędów językowych, ortograficznych i interpunkcyjnych? Każdy błąd obniża Twoją punktację.

• Zgodność: Czy moja notatka wiernie oddaje treść obu tekstów źródłowych i nie zawiera żadnych moich opinii?

Systematyczne stosowanie tych czterech kroków pozwoli Ci pewnie podejść do zadania i zdobyć maksymalną liczbę punktów.

3. Anatomia wzorcowej notatki (analiza przykładu)

Zobaczmy, jak przedstawione zasady działają w praktyce. Poniżej znajduje się wzorcowa odpowiedź z informatora maturalnego dotycząca tekstów o sztucznej inteligencji.

Zarówno Aleksandra Stanisławska, jak i Łukasz Lamża w swoich tekstach przedstawiają poglądy na temat sztucznej inteligencji i jej wpływu na życie człowieka. Ich opinie na ten temat są jednak różne. Aleksandra Stanisławska obawia się, że sztuczna inteligencja może zdominować ludzi. Swój pogląd autorka uzasadnia przykładami zastępowania człowieka przez sztuczną inteligencję oraz wpływania przez nią na jego decyzje. Łukasz Lamża uważa przeciwnie, że AI jest niezbędna, a jako wytwór człowieka naśladuje jego intelekt, tym samym nie zagraża ludzkiej cywilizacji.

Przeanalizujmy tę notatkę zgodnie ze schematem z Kroku 3:

1. Zdanie wprowadzające: Pierwsze zdanie – "Zarówno Aleksandra Stanisławska, jak i Łukasz Lamża w swoich tekstach przedstawiają poglądy na temat sztucznej inteligencji i jej wpływu na życie człowieka." – idealnie wprowadza w temat, informując, czego dotyczą oba teksty.

2. Porównanie: Drugie zdanie – "Ich opinie na ten temat są jednak różne." – precyzyjnie określa relację między stanowiskami autorów jako rozbieżność. To kluczowy element syntezy.

3. Przedstawienie stanowisk: Następnie notatka zwięźle przedstawia stanowisko pierwszej autorki ("Aleksandra Stanisławska obawia się, że sztuczna inteligencja może zdominować ludzi...") i, po wyraźnym sygnale przeciwieństwa, opinię drugiego autora ("Łukasz Lamża uważa przeciwnie, że AI jest niezbędna...").

Jak widać, ten prosty schemat pozwala stworzyć kompletną i wysoko ocenianą pracę. Zawsze jednak czyhają pewne pułapki, których warto być świadomym.

4. Najczęstsze błędy i jak ich unikać

Oto trzy błędy, które najczęściej pozbawiają maturzystów cennych punktów. Naucz się je rozpoznawać i eliminować.

Częsty błąd	Jak go uniknąć?
Zaburzony poziom uogólnienia.Ten błąd polega na streszczaniu konkretnych przykładów lub drugorzędnych argumentów z tekstu, zamiast uchwycenia głównej myśli autora.	Skup się na tezie, a nie na dowodach. Po przeczytaniu zadaj sobie pytanie: „Gdybym miał/a podsumować stanowisko autora w jednym zdaniu, jak by ono brzmiało?”.
Kopiowanie fragmentów z tekstów. To najprostsza droga do utraty punktów. Pamiętaj, że egzaminator sprawdza Twoją umiejętność parafrazowania.	Po przeczytaniu tekstów odłóż je na bok. Spróbuj sformułować stanowiska autorów z pamięci, używając własnych słów i synonimów. Dopiero potem wróć do oryginału, by zweryfikować poprawność.
Brak porównania stanowisk lub jego niejasne wyrażenie. Samo streszczenie jednego tekstu, a potem drugiego, to nie jest synteza. Notatka musi jasno wskazywać na relację między nimi.	Używaj słów-kluczy, takich jak: „Podobnie jak…”, „W przeciwieństwie do…”, „Obaj autorzy zgadzają się, że…”, „Ich opinie są jednak rozbieżne”, „Autorzy uzupełniają się wzajemnie…”.

Unikanie tych błędów jest równie ważne, jak stosowanie się do zasad.

5. Podsumowanie w pigułce

Napisanie perfekcyjnej notatki syntetyzującej to umiejętność, którą można wyćwiczyć. Nie wymaga ona erudycyjnej wiedzy, lecz precyzji, umiejętności czytania ze zrozumieniem i trzymania się schematu. Trzymając się tych kroków, z nowicjusza przeobrazisz się w sprawnego „literackiego detektywa”, który bezbłędnie zanalizuje każdą parę tekstów. Kluczem do sukcesu jest systematyczny trening i świadomość wymagań egzaminacyjnych. Pamiętaj o tych kilku złotych myślach, a poradzisz sobie doskonale.

1. Twoim zadaniem jest synteza i porównanie, a nie streszczenie. Zawsze szukaj relacji między tekstami.
2. Pisz zwięźle i własnymi słowami. Trzymaj się limitu 60-90 wyrazów jak najważniejszej zasady formalnej.
3. Zawsze sprawdź swoją pracę pod kątem zgodności z tekstami źródłowymi i poprawności językowej. Finałowa korekta to Twój obowiązek!

Strony: 1 2 3 4