Kluczowe pojęcia: notatka, streszczenie, synteza
Aby w pełni zrozumieć, na czym polega zadanie, warto uporządkować trzy podstawowe pojęcia. Zobaczcie, jak proste są w swojej istocie:
• Notatka: To po prostu krótki zapisek, który robicie, aby coś zapamiętać lub utrwalić kluczowe spostrzeżenia.
• Streszczenie: To zwięzłe przedstawienie najważniejszych informacji, ale pochodzących zawsze z JEDNEGO tekstu.
• Synteza: To umiejętność połączenia informacji pochodzących z RÓŻNYCH źródeł (w tym przypadku dwóch tekstów) w jedną, spójną i logiczną całość.
Notatka syntetyzująca, jak sama nazwa wskazuje, jest więc syntezą informacji z dwóch tekstów, ujętą w formie krótkiej notatki.
Streszczenie vs. notatka syntetyzująca. Główne różnice
Najłatwiej zrozumieć specyfikę notatki syntetyzującej, porównując ją ze znanym Wam już streszczeniem. Poniższa tabela zbiera najważniejsze różnice.
| Kategoria porównawcza | Streszczenie | Notatka syntetyzująca |
| Liczba tekstów źródłowych | Zawsze jeden tekst. | Zawsze dwa teksty. |
| Określony temat w poleceniu | Nie, temat wynika z analizy tekstu. | Tak, temat jest precyzyjnie wskazany w poleceniu. |
| Konieczność porównania | Nie, skupiasz się na jednym źródle. | Tak, to kluczowy element – musisz zestawić oba teksty. |
| Wymagana długość (liczba wyrazów) | Zazwyczaj 40–60 wyrazów (limit ten w zadaniach egzaminacyjnych bywa elastyczny, w przeciwieństwie do bezwzględnego limitu notatki). | Ściśle określone 60–90 wyrazów. |
Jak wygląda zadanie z notatką syntetyzującą na arkuszu maturalnym
Zadanie z notatką syntetyzującą znajdziecie w pierwszej części arkusza maturalnego, zatytułowanej Test: Język polski w użyciu. Jest to ostatnie i najwyżej punktowane zadanie w tym teście, stanowiące zwieńczenie pracy z dwoma tekstami nieliterackimi. Zwróćcie uwagę, że pytania poprzedzające notatkę często zmuszają do wychwycenia kluczowych argumentów lub różnic w podejściu autorów. Traktujcie swoje odpowiedzi na nie jako wstępne notatki – prawdopodobnie już zidentyfikowaliście w nich fragmenty, które będą kluczowe dla syntezy.
Anatomia polecenia
Każde polecenie ma stałą, przejrzystą strukturę. Przeanalizujmy je na przykładzie zadania z materiałów CKE.
Na podstawie obu tekstów zredaguj notatkę syntetyzującą na temat: badania naukowe nad zjawiskiem zlodowacenia. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Rozłóżmy to polecenie na czynniki pierwsze:
• Materiał źródłowy: „Na podstawie obu tekstów” – to jasny sygnał, że musicie odnieść się do dwóch źródeł, które właśnie przeczytaliście.
• Temat wypowiedzi: „na temat: badania naukowe nad zjawiskiem zlodowacenia” – to serce polecenia. Wskazuje, jakich konkretnie informacji macie szukać w obu tekstach. Wasza praca musi być w całości poświęcona temu zagadnieniu.
• Forma wypowiedzi: „zredaguj notatkę syntetyzującą” – określa formę, jakiej oczekuje egzaminator.
• Objętość wypowiedzi: „powinna liczyć 60–90 wyrazów” – to bezwzględny limit, którego przekroczenie lub niedotrzymanie grozi utratą punktów.
Zrozumienie polecenia to pierwszy krok do sukcesu. Kolejnym jest świadomość, według jakich zasad Wasza praca zostanie oceniona.
Zasady oceny: jak egzaminator przyzna Ci punkty
Znajomość kryteriów oceny to Wasz strategiczny kompas. Wiedząc, na co egzaminator zwraca uwagę, możecie świadomie skonstruować swoją odpowiedź, aby zdobyć maksymalnie 4 punkty.
Punkty za treść (maksymalnie 3)
Wasza notatka jest oceniana pod kątem trzech kluczowych elementów treści. Oto, co musicie zrobić, aby zdobyć komplet punktów:
• Przedstawienie stanowisk autorów: Musicie pokazać, co każdy z autorów sądzi na temat wskazany w poleceniu. Chodzi o uchwycenie głównej myśli, bez przepisywania szczegółów, przykładów czy dygresji.
• Zestawienie stanowisk: To jest absolutne serce notatki. Nie wystarczy opisać stanowisk obok siebie. Musicie je ze sobą porównać – jasno wskazać, co łączy obu autorów (np. zgadzają się w jakiejś kwestii) lub co ich dzieli (np. patrzą na problem z różnych perspektyw, dochodzą do odmiennych wniosków).
• Spójność: Wasza notatka musi tworzyć logiczną, płynną i czytelną całość. Zdania powinny wynikać jedno z drugiego, tworząc zorganizowany minitekst.
Podsumowując, egzaminator nie ocenia trzech oddzielnych elementów, lecz jedną, spójną całość. Brak porównania (kryterium B) osłabia spójność (kryterium C), a nieprecyzyjne przedstawienie stanowisk (kryterium A) uniemożliwia ich rzetelne zestawienie. Te trzy kryteria są ze sobą nierozerwalnie związane.
Punkt za poprawność językową (1 lub 0 p.)
Ostatni punkt możecie zdobyć za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Zasada jest prosta: otrzymacie 1 punkt, jeśli w całej notatce popełnicie nie więcej niż dwa błędy (dowolnego rodzaju: językowego, ortograficznego lub interpunkcyjnego). Trzy błędy lub więcej oznaczają 0 punktów w tej kategorii.
UWAGA: Pułapka limitu słów!
To jedna z najważniejszych zasad, o której musicie pamiętać. Przekroczenie limitu słów nie powoduje, że praca nie jest sprawdzana, ale skutkuje konkretną karą.
Jeśli Twoja notatka będzie miała mniej niż 60 słów lub więcej niż 90 słów, liczba punktów przyznanych za treść zostanie pomniejszona o 1 punkt.
Zobaczcie, jak to działa w praktyce:
• Przykład 1: Notatka spełnia kryteria na 2 punkty za treść, ale liczy 58 wyrazów. Ostatecznie otrzymacie za nią 1 punkt.
• Przykład 2: Notatka spełnia kryteria na 1 punkt za treść, ale liczy 99 wyrazów. Ostatecznie otrzymacie za nią 0 punktów.
Pamiętajcie, że jeśli mieliście otrzymać za treść 1 punkt, przekroczenie limitu zredukuje go do 0. W takiej sytuacji, zgodnie z zasadami oceniania, za poprawność językową również otrzymacie 0 punktów, nawet jeśli nie popełniliście żadnego błędu. To pułapka, która może kosztować Was 2 punkty.
fAInelekcje 