Wypowiedź maturalna – matura ustna
Przygotowanie wypowiedzi maturalnej na podstawie obrazu, będącego tzw. tekstem ikonicznym, jest złożonym procesem, który ma na celu stworzenie logicznej, spójnej i głębokiej interpretacji dzieła.
Zadanie z tekstem ikonicznym (np. reprodukcja obrazu, fotografia, plakat lub grafika, a nawet reklama) jest częścią ustnej matury z języka polskiego (zadanie 2.), a dołączony materiał ma przede wszystkim zainspirować do rozwinięcia tematu, którego punktem wyjścia jest właśnie tekst ikoniczny.
Oto kluczowe etapy przygotowania wypowiedzi na podstawie obrazu, łączące zarówno analizę dzieła, jak i wymogi formalne egzaminu:
Faza I: Przygotowanie i sformułowanie tezy (kroki 1–3)
Pierwsze kroki powinny skupić się na zrozumieniu tematu maturalnego i wstępnej analizie dzieła w kontekście problemu:
1. Analiza tematu i postawienie problemu/tezy (krok 1 i 2):
◦ Należy uważnie przeczytać temat wylosowanego zadania i określić jego główny problem lub tezę, znajdując słowa-klucze. Temat często zawiera sugestię, która ukierunkowuje interpretację (np. odnosząc się do motywu przemijania).
◦ Wypowiedź musi mieć trójdzielną kompozycję: wstęp (zawierający tezę lub hipotezę), rozwinięcie (argumenty) i zakończenie (wnioski).
2. Identyfikacja dzieła i informacje wstępne:
◦ Rozpocznij od podania podstawowych informacji o obrazie (jeśli są dostępne): tytuł (a jeśli go nie ma, warto zastanowić się, dlaczego), autor (ewentualne szczegóły biografii ważne dla interpretacji), czas powstania oraz technika (np. olej na płótnie, fresk).
◦ Warto również określić nurt artystyczny, do którego dzieło należy, wskazując jego charakterystyczne cechy widoczne w obrazie.
3. Wstępna teza interpretacyjna:
◦ Sformułuj krótkie, konkretne stwierdzenie dotyczące głównego tematu, problemu lub idei, którą obraz porusza, zgodnie z wylosowanym zagadnieniem.
Faza II: Szczegółowa analiza i opis (kroki 4–7)
Następnie przejdź do dogłębnej analizy formalnej dzieła, łącząc ją z symbolicznym odczytaniem tematu:
4. Analiza formalna (kompozycja i plany):
◦ Analizując obraz, skup się na tym, jak jest on zbudowany, używając terminologii plastycznej.
◦ Omów kompozycję dzieła: czy jest otwarta (dynamiczna, sugeruje ciąg dalszy) czy zamknięta (równowaga, skupienie na centrum)? Czy jest statyczna (dominują piony/poziomy) czy dynamiczna (linie ukośne/diagonalne)?.
◦ Wskaż i omów pierwszy, drugi oraz dalsze plany, zwracając uwagę na dominantę kompozycyjną (np. postać, światło, kolor, linia) i jej znaczenie dla całości.
◦ Opisz tło i perspektywę.
5. Kolorystyka i światłocień (elementy plastyczne):
◦Omów kolorystykę (gamę barwną: ciepła/zimna, pełna/monochromatyczna), wskazując dominujące barwy.
◦ Nie zapomnij o symbolice kolorów (np. czerwień może kojarzyć się z miłością, cierpieniem, krwią lub władzą).
◦ Zwróć uwagę na rolę światła (światłocień/walor): jego źródło, sposób padania, to, jak wpływa na nastrój i modelowanie postaci. Na przykład, ostry kontrast jasnych i ciemnych partii może pogłębiać dramatyzm (jak w tenebryzmie), podczas gdy stonowany światłocień wywołuje spokój.
6. Analiza treści i symboliki:
◦ Opisz, co obraz przedstawia (temat, motywy, postacie, gesty, relacje między nimi).
◦ Kluczowe jest wydobycie sensu utworu, a nie tylko jego opis. Opisz i zinterpretuj każdy element, ponieważ wszystko na obrazach może być obciążone symboliką lub alegorią. Należy wyjaśniać, co dany element może oznaczać w kontekście tematu maturalnego.
7. Wydobycie głównego przekazu:
◦ Wyjaśnij głęboki sens dzieła, łącząc analizę formalną (kompozycja, kolorystyka) z treścią: w jaki sposób elementy formalne wspierają treść i przekaz dzieła, odpowiadając na problem zawarty w temacie.
Faza III: Argumentacja i konteksty (kroki 8–9)
W tej fazie integrujesz analizę obrazu z wiedzą literacką i kulturową:
8. Wybór tekstu literackiego i kontekstów:
◦ Wybierz co najmniej dwa trafne i celowe konteksty, które udowodnią postawioną tezę. Musi to być co najmniej jeden tekst literacki (poza obrazem, który jest tekstem kultury).
◦ Przykładowe konteksty, które należy wykorzystać, to: historyczny, literacki (nawiązania do innych dzieł literackich), biograficzny (związany z życiem artysty), kulturowy, filozoficzny czy społeczny.
9. Argumentacja i wnioski:
◦ Wypisz argumenty, które wykorzystasz w wypowiedzi, pamiętając, że musisz mieć pewną i pogłębioną znajomość materiału.
◦ Wyraź własną opinię i odczucia.
◦ Sformułuj wnioski końcowe, zwięźle podsumowując rozważania i potwierdzając tezę interpretacyjną.
Wymogi formalne i językowe:
Pamiętaj, że egzaminator ocenia również spójność i logikę wypowiedzi, a także poprawność językową i stylistyczną, w tym bogactwo słownictwa i unikanie błędów. Ważne, aby argumentacja była jasna, konsekwentna i logicznie uporządkowana.
Cała wypowiedź monologowa (ustna) powinna zmieścić się w limicie 10 minut, po których następuje rozmowa z komisją (około 5 minut). Czas na przygotowanie to 15 minut.
fAInelekcje 