Cechy rycerza średniowiecznego według Marii Ossowskiej
Ubiór rycerza średniowiecznego
Ubiór rycerza musiał odzwierciedlać jego status społeczny – miał promieniować urodą i wdziękiem.
Ubiór bojowy (zbroja) ⚔️
Strój do walki, czyli zbroja, nie mógł być byle jaki i służył zarówno ochronie, jak i demonstracji prestiżu.
- Waga i siła: Rycerz musiał być silny, ponieważ zbroja ważyła 60–80 kilogramów.
- Elementy (typ zbroi ewoluował, ale w okresie rozkwitu rycerstwa dominowały):
- Hełm: Pełny, chroniący głowę i twarz.
- Zbroja kolcza (Później płytowa): Główna część ochronna.
- Tarcza: Służąca do aktywnej obrony.
- Uprząż: Obejmująca kosztowne elementy konia.
- Wystawność: Zbroja i uprząż świadczyły o bogactwie. Słowo noblement (szlachetnie) u kronikarza IV wyprawy krzyżowej znaczyło tyle, co rikement (bogato, wystawnie, wspaniale).
- Broń: Miecz (np. Durandal Rolanda), kopia, tarcza.
- Rycerze przyozdabiali swoje zbroje wstążkami, ale także bucikami, które dostawali od dam swojego serca.
Ubiór codzienny i dworski 🌹
Strój codzienny i uroczysty akcentował szlacheckie pochodzenie, bogactwo i dworski obyczaj (courtoisie).
- Tkaniny: Rycerz demonstrował zamiłowanie do złota i drogich kamieni. Strój miał świadczyć o wystawności.
- Cel: Strój podnosił urodę i wdzięk rycerza.
- Akcesoria: W przeciwieństwie do późniejszego etosu mieszczańskiego, gdzie biżuteria i zdobienie się było głównie domeną kobiet, jeszcze w XVIII wieku biżuteria podnosiła także strój męski.
- Funkcja: Ubiór ten służył nieustannemu zabraniu o prestiż, będąc wizytówką rycerskiego ideału.
- Kolory i krój: Strój był często bogaty i kolorowy. W późniejszym średniowieczu popularne były barwy herbowe i ozdoby odzwierciedlające miłość dworską.
Rycerz, wędrując w poszukiwaniu walki i sławy, musiał być gotowy do nagłego przebrania się, ale jego szata codzienna zawsze podkreślała jego rolę wojownika i członka elity.
Kodeks rycerza
Cechy rycerza (Kodeks rycerza), zrekonstruowane na podstawie romans courtois (powieści dwornych) i chansons de gestes (pieśni o czynie), obejmowały wymogi dotyczące pochodzenia, siły, dążenia do sławy, wierności i obyczajów.
Pochodzenie, wygląd i siła
- Musiał w zasadzie być dobrze urodzony, choć przywilej rycerski można było nabyć za szczególne sukcesy bojowe lub w związku z rozrostem miast. Bohaterowie utworów szczycili się jednak efektownym drzewem genealogicznym.
- Miał promieniować urodą i wdziękiem; urodę tę podnosił strój świadczący o zamiłowaniu do złota i drogich kamieni.
- Musiał być silny (siła niezbędna do dźwigania zbroi ważącej 60–80 kg) i często przejawiał tę siłę od dziecka.
- Dozwolona była duma, byle nie przesadna; nadmierną pychę (demésure, odpowiednik homerowego hybris) karano surowo.
Dążenie do sławy i postawa w walce
- Musiał być nieustannie zaprzątnięty swoją sławą (renommée) i chciwy sławy bardziej niż inni.
- Sława wymagała ciągłego podtrzymywania i ciągłej próby (stąd wędrowanie w poszukiwaniu walki).
- O chwale decydowało to, jak walczył, a nie samo zwycięstwo. Walka mogła kończyć się klęską i śmiercią bez ujmy (jak w przypadku Rolanda).
- Odwaga była w pełni uzasadniona, a jej brak był najcięższym obwinieniem.
- Nie wolno było się cofać w zbroi.
- Obowiązywała zasada „fair play” w walce, nakazująca ubieganie się o równe szanse (np. zsiadanie z konia, gdy przeciwnik spadł).
- Nie wolno było zabijać wroga nieuzbrojonego.
- Nie wolno było godzić w wroga z tyłu.
- Miał szukać wyróżnienia.
Wierność, lojalność i hojność
- Obowiązywała go wierność zobowiązaniom podjętym w stosunku do równych sobie.
- Względem pana (suzerena) nie mógł dopuścić do: krzywdy na ciele (salut), szkody na posiadłości (sécurité), uszczerbku na honorze, uszczerbku w stanie posiadania (intért) ani ograniczenia swobody działania (liberté et faculté).
- Wasal musiał wiernie służyć panu radą.
- Spodziewano się po nim hojności (largesse), uważanej za atrybut szlachetnego urodzenia. Ruina była mniejszym złem niż bycie ogłoszonym skąpcem.
- Obowiązywała odpowiedzialność rodowa i wymóg pomsty za doznane zniewagi.
Obowiązki społeczne i religijne
- Obowiązek opieki nad wdową i sierotą (forma opieki nad słabszymi).
- W ogólności: bronić Kościoła, wdowy i sieroty, a także opiekować się ludnością.
- Obowiązek prowadzenia wojny w słusznej sprawie (guerre loyale).
- Musiał modlić się i unikać grzechu, pychy i podłości (villenie).
Postawa wobec kobiet i obyczaje dworskie
- Bycie zakochanym należało do jego obowiązków („duże zło i uchybienie naturze” – brak zainteresowania kobietami).
- Miał walczyć dla damy swego serca (pour sa mie).
- Opiekuńczość i adoracja mogły dotyczyć tylko damy ze swojej klasy.
- Powinien być wielkim podróżnikiem szukającym udziału w turniejach.
- Obowiązywał go szacunek dla przeciwnika z własnej elity (np. podejmowanie pokonanych wrogów).
fAInelekcje 