„Do Deliusza”
Oda Do Deliusza Horacego (znanej również pod pierwszym wersetem: Pamiętaj o zachowaniu równowagi, łac. Aequam memento) koncentruje się na jej filozoficznym, refleksyjnym charakterze, który jest głęboko zakorzeniony w zasadach stoicyzmu.
Adresat utworu
Oda Do Deliusza to utwór o charakterze refleksyjnym, wykorzystujący konwencję liryki zwrotu do adresata.
• Adresat (Deliusz): Deliusz jest rzymskim politykiem, który zasłynął z częstej zmiany stronników politycznych. W odzie pełni on rolę wirtualnego odbiorcy, ale też symbolizuje niestałość.
• Tematyka: Utwór staje się okazją do ogólnych rozważań nad naturą przemijania.
Główna rada filozoficzna: Stoicka równowaga
Kluczowe przesłanie ody jest stoickie i koncentruje się na potrzebie wewnętrznej równowagi i unikania skrajności:
• Stoicki nakaz: Poeta w pierwszych słowach przestrzega Deliusza przed zgubnością jego postawy. Zaleca, by zachował „umysł niezachwiany” pośród złych przygód.
• Unikanie skrajności: Deliusz powinien chronić się przed „zbyt zuchwałym animuszem” (odwagą, zapałem) podczas pomyślnej zmiany.
• Jedyna rozsądna postawa: Zachowanie stoickiej równowagi jest jedynym rozsądnym stanowiskiem, jakie człowiek może przyjąć w obliczu własnej śmiertelności. To jest zgodne z horacjańskim ideałem egzystencji, który opiera się na Arystotelesowskiej zasadzie „złotego środka” (aurea mediocritas).
Motyw memento mori i marność dóbr
Głównym motywem spajającym odę jest przypominanie o śmierci (memento mori), które pojawia się w różnych wariantach: „umrzesz”, „ustąpisz”, „pójdziesz na ofiarę”.
• Śmierć jako pewnik: Śmierć jest jedyną stałą i pewną rzeczą w życiu. Nadejdzie niezależnie od tego, czy życie jest przepełnione radością czy smutkiem.
• Demokratyczna natura śmierci: Śmierć jest demokratyczna i sięga po każdą istotę ludzką. Bogactwo i niedostatek nie mają znaczenia wobec śmierci, ponieważ przed nią stają równo król i nędzarz. Deliusz, czy jest potentatem z rodu Inacha, czy nędzarzem bezdomnym z dołów, na jedno wyjdzie w oczach bezlitosnego Orkusa (Plutona).
• Marność dóbr materialnych: Nie warto gromadzić bogactw, ponieważ człowiek nie zabierze ich ze sobą. Nawet willa nad Tybrem czy góry złota zostaną zgarnięte przez kogoś innego.
• Przemijanie w naturze: Refleksja nad przemijaniem jest wzmacniana przez obserwację natury, np. poetycki obraz nietrwałych kwiatów róży oraz splatające gałęzie sosny i białej topoli, które oferują cień, a wino i olejki są przynoszone, dopóki wystarcza dobytku.
Metaforyka śmierci
Horacy stosuje mitologiczne metafory i obrazy zaczerpnięte z obyczajowości, by opisać śmierć:
• Mówi o „dłoniach trzech prządek” (Mojry, które przędą nić żywota).
• Przywołuje Plutona – boga królestwa śmierci.
• Pojawia się obraz odpływającej łodzi w ostatnim wersie, co odsyła do postaci Charona (przewoźnika dusz).
• Utrata życia porównywana jest do wyciągnięcia z urny pechowego losu.
Horacjańska filozofia
Oda ilustruje szerszą filozofię Horacego, zwaną horacjanizmem, w której widoczne jest łączenie:
• Stoicyzmu: Zachowanie rozumu, panowanie nad sobą, umiar, zdrowie i pogodna starość. W odzie Do Deliusza manifestuje się on w konieczności zachowania równowagi w obliczu kapryśnego losu.
• Epikureizmu: Nakaz cieszenia się dniem dzisiejszym (carpe diem). W odzie tej poeta sugeruje spędzanie czasu na trawie, popijając stare wino (falernum).
Choć poezja Horacego jest przepełniona refleksją nad śmiercią i przemijaniem, to jednak nie wyciąga on pesymistycznych wniosków. Wręcz przeciwnie – docenia istotę życia i uczy się doceniać naprawdę istotne wartości, dystansując się od nietrwałych dóbr materialnych
fAInelekcje 