Główni bohaterowie Tanga Sławomira Mrożka
Wprowadzenie: Rodzina jako lustro społecznego kryzysu
Rodzina w „Tangu” Sławomira Mrożka stanowi symboliczną miniaturę społeczeństwa pogrążonego w kryzysie. Całkowity rozpad tradycyjnych wartości, ról i więzi międzyludzkich tworzy aksjologiczną próżnię. Ten domowy chaos staje się sceną dla ideologicznej walki, w której intelektualna próba restauracji hierarchii przegrywa z prymitywną siłą, a ostatecznym zwycięzcą okazuje się ten, kto bezwzględnie narzuca swoją wolę.
——————————————————————————–
Artur: Buntownik w imię porządku
Postać Artura jest centralnym punktem dramatu i siłą napędową akcji. Jego tragiczna trajektoria stanowi oś, wokół której Mrożek buduje swoją diagnozę świata pozbawionego formy i idei.
Kim jest Artur?
Artur to 25-letni syn Stomila i Eleonory, student medycyny i filozofii. W świecie totalnego rozprzężenia, który stworzyło pokolenie jego rodziców, jest jedyną osobą pragnącą przywrócenia porządku oraz tradycyjnych norm. Jego schludny wygląd – ciemny garnitur i krawat – stanowi wizualny protest przeciwko chaosowi i niechlujstwu panującemu w domu.
Charakterystyka i motywacje
• Idealista i romantyk: Artur, na wzór bohatera romantycznego, jest osamotniony w walce o wielką ideę. Jego bunt ma charakter heroiczny, ale i tragiczny, co wyraża się w desperackim, egzystencjalnym okrzyku: „Porządku świata!”.
• Paradoksalny buntownik: Jego bunt jest odwrócony. W świecie, w którym awangarda zniszczyła wszelkie konwencje, on buntuje się nie przeciwko zasadom, lecz o ich przywrócenie. Walczy z absolutną wolnością, w której, jak sam mówi, „nic nie funkcjonuje, bo wszystko dozwolone”.
• Intelektualista skazany na porażkę: Jego próby narzucenia ładu następują w logicznej, choć tragicznej sekwencji: najpierw przez przywrócenie formy (ślub), następnie przez poszukiwanie transcendentnej idei (śmierć), a wreszcie przez desperackie sięgnięcie po nagą siłę. Każda z tych prób kończy się klęską, co trafnie podsumowuje Stomil po jego śmierci: „Żył rozumem, ale zbyt namiętnie. Za to zabiło go uczucie, zdradzone przez abstrakcję”.
Rola w dramacie
Artur symbolizuje tragizm i klęskę intelektualisty w dobie powojennego kryzysu wartości. Jego śmierć z ręki Edka oznacza ostateczny upadek idei i rozumu w konfrontacji z prymitywną, brutalną siłą. Jak zauważył Jan Błoński, jego klęska wynika z fundamentalnej sprzeczności: pragnąc zniszczyć tradycję, obłudnie liczy, że zapewni mu ona miłość i porządek, których radykalnie się wyrzeka.
——————————————————————————–
Przedstawiciele starszych pokoleń: architekci chaosu
Pokolenie Stomila i Eleonory to w dramacie Mrożka generacja założycielska chaosu; ich jałowy bunt stworzył aksjologiczną próżnię, która warunkuje tragiczną trajektorię Artura.
Stomil: Awangarda bez idei
Stomil, awangardowy artysta i ojciec Artura, jest uosobieniem intelektualisty posiadającego „wiedzę nieproduktywną”. Wiecznie ubrany w rozpiętą piżamę, symbolizuje bierność i bankructwo rewolucji artystycznej, która, przywiązana do buntu dla samego buntu, zniszczyła stare formy, nie oferując w zamian żadnych wartości. Jego postawa, którą Artur trafnie określa jako „W eksperymentach ojciec jest gigant, ale w życiu – struchlały tatuś”, ukazuje klęskę „nieżyciowej i oderwanej od realnej rzeczywistości” inteligencji.
Eleonora: Niewolnica wyzwolenia
Eleonora, matka Artura, to kobieta, która w imię wywalczonej wolności obyczajowej wdała się w jawny romans z Edkiem, fascynując się jego prostactwem i „naturalnością”. Jej postać ilustruje, jak idea absolutnego wyzwolenia, pozbawiona ram moralnych, doprowadziła do degradacji norm, pustki emocjonalnej i rozpadu relacji międzyludzkich, stając się kolejnym przejawem nieproduktywności jej klasy społecznej.
Eugenia i Eugeniusz: Zagubieni w nowoczesności
| Postać | Kluczowe cechy i rola w dramacie |
| Eugenia (Babcia) | Postać groteskowa, która wbrew swojemu wiekowi próbuje być „nowoczesna” – ubiera się jak nastolatka (dżokejka, jaskrawa suknia, trampki), gra w karty z Edkiem i używa wulgarnego języka. Jej postać symbolizuje absurdalny rozpad tradycyjnych ról pokoleniowych i zanik autorytetu starszyzny. |
| Eugeniusz (Wuj) | Uosobienie słabej, konformistycznej inteligencji. Z jednej strony tęskni za dawnym porządkiem i sprzymierza się z Arturem, z drugiej – jest nieśmiały i ostatecznie poddaje się sile Edka. Jego postawę najlepiej oddają słowa wypowiedziane w finale, gdy tańczy z Edkiem: „Ulegam przemocy, ale w duszy będę nim gardził”. |
——————————————————————————–
Edek: Triumf brutalnej siły
Edek, choć początkowo wydaje się postacią marginalną, w finale okazuje się kluczem do zrozumienia przesłania dramatu.
Kim jest Edek?
Edek, „partner z wąsikiem”, to prostak i cham, który wkracza do domu inteligentów. Jego niechlujny wygląd (rozpięta koszula, tłuste włosy, zegarek ze sztucznego złota) i prymitywne zachowanie podkreślają jego pochodzenie ze świata pozbawionego kultury. Jednocześnie, jak zauważono już w recenzjach z 1965 roku, jest to „brutalny cham, który posiada jednak pewien fason, będący jakby ocalałą resztką dawnej kultury towarzyskiej”.
Charakterystyka i motywacje
Uosobienie woli mocy i siły fizycznej: Edek nie kieruje się intelektem, ideą ani moralnością. Jego władza opiera się na fizycznej dominacji i przemocy, co dosadnie symbolizuje jego stwierdzenie po zabiciu Artura: „Widzieliście, jaki mam cios?”.
Aksjologiczna pustka i prymitywizm: Jest człowiekiem całkowicie pozbawionym wartości, co pozwala mu bezwzględnie dążyć do celu. Nie ma żadnych wątpliwości moralnych, co czyni go skutecznym w świecie, w którym inni są sparaliżowani przez intelektualne rozważania.
Cyniczna adaptacja i przejęcie władzy: Edek doskonale potrafi dostosować się do sytuacji. Najpierw korzysta z chaosu i swobody obyczajowej, potem pozornie podporządkowuje się Arturowi, by w końcu, po jego zamordowaniu, przejąć pełną kontrolę i cynicznie przywdziać jego marynarkę.
Rola w dramacie
Postać Edka stanowi metaforę tryumfu brutalnej siły, która w sposób nieuchronny wypełnia aksjologiczną próżnię pozostawioną przez zdegradowane autorytety. Jego zwycięstwo nad Arturem jest ostrzeżeniem: abdykacja moralna i intelektualna elit aktywnie umożliwia dojście do władzy totalitarnej dyktaturze opartej na przemocy.
——————————————————————————–
Podsumowanie: Taniec nad upadłym światem
Klęska Artura, bierność inteligencji (Stomil, Eugeniusz) oraz moralny chaos (Eleonora, Eugenia, Ala) tworzą idealne warunki dla triumfu Edka. Finałowa scena tańca jest symbolicznym zwieńczeniem dramatu. Taniec, który dla pokolenia Stomila był symbolem zmysłowego buntu przeciw konwencji i celebracją „nieskrępowanej niczym ekspresji”, w finale staje się swoją antytezą. Tango Edka z Eugeniuszem nad ciałem martwego Artura jest pozbawione wszelkiej zmysłowości; staje się „czystym dyktatem siły” i „wymowną figurą więzienia”. Prymitywna, totalitarna siła triumfuje nad światem pozbawionym wartości, a bezwolna inteligencja jest prowadzona w upokarzającym tańcu przez chama, który narzucił jej swoje reguły.
fAInelekcje 