fAInelekcje

William Szekspir, Makbet

fAIne lekcje

23 stycznia 2026

5–7 minut

Streszczenie dramatu

AKT I – Pokusa i decyzja (ekspozycja i zawiązanie akcji)

Spotkanie Wiedźm (Scena 1): Trzy Wiedźmy spotykają się podczas burzy na wrzosowisku i zapowiadają spotkanie z Makbetem.

Wieści z pola bitwy (Scena 2): Król Dunkan dowiaduje się o bohaterstwie swoich wodzów – Makbeta i Banka – którzy pokonali zdrajcę Makdonwalda oraz wojska norweskie. Król skazuje na śmierć zdrajcę tana Kawdoru i postanawia przekazać jego tytuł Makbetowi.

Przepowiednia (Scena 3 – zawiązanie akcji):

Wiedźmy spotykają wracających z bitwy Makbeta i Banka.
Witają Makbeta tytułami: tanem Glamis (którym już jest), tanem Kawdoru i przyszłym królem.
Bankowi przepowiadają, że nie będzie królem, ale „spłodzi królów”.
Posłańcy króla (Ross i Angus) potwierdzają nadanie Makbetowi tytułu tana Kawdoru. Makbet zaczyna wierzyć w przepowiednię i po raz pierwszy myśli o zbrodni.

Wyznaczenie następcy (Scena 4): Dunkan uroczyście dziękuje Makbetowi. Ogłasza swojego syna, Malkolma, księciem Kumberlandu (następcą tronu). Makbet widzi w tym przeszkodę. Król zapowiada wizytę w zamku Makbeta – Inverness.

Reakcja Lady Makbet (Scena 5): Lady Makbet czyta list od męża o przepowiedni. Obawia się, że Makbet jest zbyt szlachetny, by zdobyć koronę siłą. Postanawia nakłonić go do zbrodni, wzywając złe duchy, by pozbawiły ją kobiecej delikatności.

Przybycie króla (Scena 6): Dunkan przybywa do zamku Inverness i jest uroczyście witany przez fałszywie uprzejmą Lady Makbet.

Wahania i plan (Scena 7): Makbet bije się z myślami, wymienia powody, dla których nie powinien zabijać króla (jest jego krewnym, poddanym i gospodarzem). Lady Makbet zarzuca mu tchórzostwo, podważa jego męskość i przedstawia plan: upiją strażników, a winą obarczą ich, używając ich sztyletów. Makbet ulega żonie.

AKT II – Zbrodnia (rozwinięcie akcji)

Wizja sztyletu i morderstwo (Scena 1):

Nocna rozmowa Makbeta z Bankiem, który wspomina o wiedźmach.
Makbet, idąc zabić króla, ma halucynację – widzi zakrwawiony sztylet prowadzący go do komnaty Dunkana.

Po zbrodni (Scena 2):

Makbet wraca do żony po zabiciu Dunkana. Jest w szoku, trzyma zakrwawione sztylety, których zapomniał zostawić przy strażnikach. Mówi, że słyszał głos: „Nie zaśniesz już więcej! Makbet zabił sen!”.
Lady Makbet przejmuje kontrolę: odnosi sztylety, zamazuje krwią śpiących strażników i każe mężowi umyć ręce.
Rozlega się gwałtowne łomotanie do bramy.

Odkrycie zbrodni (Scena 3):

Pijany Odźwierny otwiera bramę (scena humorystyczna rozładowująca napięcie). Wchodzą Makduf i Lennox.
Makduf odkrywa ciało Dunkana. Wybucha panika.
Makbet zabija dwóch pijanych strażników, tłumacząc to wybuchem gniewu i żalu po śmierci króla (w rzeczywistości usuwa świadków).
Synowie Dunkana, Malkolm i Donalbein, w obawie o własne życie uciekają (Malkolm do Anglii, Donalbein do Irlandii).

Skutki zbrodni (Scena 4): Ross rozmawia ze Starcem o nienaturalnych zjawiskach przyrody, które towarzyszyły nocy morderstwa. Ucieczka synów króla ściąga na nich podejrzenie o zlecenie zbrodni. Makbet zostaje ogłoszony królem i udaje się na koronację do Scone. Makduf, nieufny wobec Makbeta, odmawia udziału w ceremonii.

AKT III – Tyrania i strach (punkt kulminacyjny i początek upadku)

Zlecenie zabójstwa Banka (Scena 1): Makbet jako król czuje się niepewnie. Obawia się Banka, który zna przepowiednię, oraz tego, że to potomkowie Banka mają zasiąść na tronie. Wynajmuje dwóch morderców, by zabili Banka i jego syna, Fleance’a, podczas ich konnej przejażdżki.

Oddalenie małżonków (Scena 2): Lady Makbet i Makbet są nieszczęśliwi, dręczą ich lęki i koszmary. Makbet nie wtajemnicza już żony w swoje plany (zamach na Banka), działa samodzielnie.

Zasadzka (Scena 3): Mordercy atakują Banka i Fleance’a. Banko ginie, ale jego synowi udaje się uciec w ciemnościach.

Uczta i duch (Scena 4 – Punkt kulminacyjny):

Podczas królewskiej uczty morderca melduje Makbetowi o śmierci Banka i ucieczce Fleance’a.
Makbet, idąc zająć swoje miejsce, widzi na krześle zakrwawionego ducha Banka (niewidocznego dla innych).
Król wpada w panikę, krzyczy do zjawy, czym wzbudza przerażenie gości.
Lady Makbet próbuje ratować sytuację, tłumacząc zachowanie męża chwilową niedyspozycją, ale ostatecznie wyprasza gości.
Makbet postanawia ponownie odwiedzić wiedźmy.

(Scena 5 – często pomijana): Hekate, bogini czarów, robi wyrzuty wiedźmom, że działały bez jej wiedzy.

Narastający opór (Scena 6): Lennox i inny lord rozmawiają o tyranii Makbeta. W Szkocji panuje głód i strach. Pojawiają się informacje, że Makduf udał się do Anglii, by prosić króla Edwarda i Malkolma o pomoc w obaleniu tyrana.

AKT IV – Złudne nadzieje i okrucieństwo (perypetia/zwrot akcji)

Druga przepowiednia (Scena 1):

Makbet odwiedza wiedźmy w jaskini. Zjawy wywołane z kotła dają mu trzy nowe przepowiednie:

„Strzeż się Makdufa”.

„Nikt zrodzony z niewiasty nie skrzywdzi Makbeta”.

„Makbet nie zostanie pokonany, póki las Birnam nie podejdzie pod zamek Dunzynan”.

Makbet czuje się niezwyciężony, ale dopytuje o potomstwo Banka. Widzi korowód ośmiu królów, z których ostatni trzyma zwierciadło, a za nimi kroczy duch Banka (potwierdzenie, że ród Banka obejmie tron).

Na wieść o ucieczce Makdufa do Anglii, Makbet rozkazuje wymordować całą jego rodzinę i służbę w zamku Fajf.

Rzeź niewiniątek (Scena 2): Mordercy nasłani przez Makbeta brutalnie zabijają Lady Makduf i jej małego synka.

Sojusz w Anglii (Scena 3):

Rozmowa Malkolma i Makdufa w Anglii. Malkolm, nieufny, poddaje Makdufa próbie, udając, że jest gorszym człowiekiem niż Makbet. Makduf, załamany losem Szkocji, zdaje test lojalności.

Ross przynosi wieści o rzezi rodziny Makdufa. Makduf przysięga zemstę. Malkolm informuje, że jest gotów ruszyć na Szkocję z angielskim wojskiem.

AKT V – Upadek i kara (katastrofa)

Obłęd Lady Makbet (Scena 1): Dama dworu i Medyk obserwują Lady Makbet, która lunatykuje. We śnie ciągle wykonuje gest obmywania rąk z krwi i majaczy o popełnionych zbrodniach (śmierć Dunkana, Lady Makduf, Banka). Medyk stwierdza, że potrzebuje ona bardziej księdza niż lekarza.

Koncentracja wojsk (Scena 2): Szkoccy lordowie, którzy zbuntowali się przeciwko tyranowi, zbierają się pod lasem Birnam, by połączyć się z angielską armią Malkolma.

Samotność tyrana (Scena 3): Makbet zamyka się w zamku Dunzynan. Jest pewny siebie dzięki przepowiedniom, ale jednocześnie zgorzkniały i samotny. Medyk informuje go o ciężkim stanie psychicznym żony.

Las Birnam rusza (Scena 4): Malkolm rozkazuje żołnierzom uciąć gałęzie z drzew lasu Birnam i nieść je przed sobą, aby ukryć liczebność armii. Przepowiednia zaczyna się spełniać.

Śmierć królowej i rozpacz (Scena 5):

Makbet dowiaduje się o samobójczej śmierci Lady Makbet. Wygłasza słynny monolog o bezsensie życia („Życie jest tylko przechodnim półcieniem…”).
Posłaniec donosi, że las Birnam „ruszył się” i idzie w stronę zamku. Makbet wpada w szał, ale postanawia walczyć do końca.

Bitwa (Sceny 6-7): Wojska Malkolma docierają pod zamek, zrzucają gałęzie i rozpoczynają szturm. Makbet walczy zaciekle, zabija Młodego Siwarda, wierząc, że nikt „zrodzony z kobiety” go nie pokona.

Pojedynek i śmierć (Scena 8). Makbet staje twarzą w twarz z Makdufem. Chwali się, że jest nietykalny.

Makduf wyjawia, że nie został zrodzony w sposób naturalny, lecz „przedwcześnie wypruty z łona matki” (przez cesarskie cięcie). Czar pryska, Makbet rozumie, że został oszukany przez dwuznaczność przepowiedni.

Mimo strachu Makbet podejmuje walkę i ginie.

Nowy król (Scena 9): Makduf wkracza z odciętą głową Makbeta nabitą na włócznię. Pozdrawia Malkolma jako nowego króla Szkocji. Malkolm zapowiada przywrócenie ładu, nagrodzenie wiernych przyjaciół i powrót wygnanych.