fAInelekcje

---

Matura z języka polskiego bez tajemnic: Twój przewodnik po egzaminie pisemnym

Drogi Maturzysto! Przed Tobą jedno z najważniejszych wyzwań na edukacyjnej drodze – egzamin maturalny z języka polskiego. Potraktuj ten przewodnik jak szczegółową mapę, która krok po kroku przeprowadzi Cię przez strukturę części pisemnej. Zrozumienie zasad, typów zadań i kryteriów oceny to pierwszy i najważniejszy krok do tego, by poczuć się pewnie i dobrze zaplanować swoją pracę.

---

——————————————————————————–

Struktura egzaminu w pigułce

Aby dobrze rozplanować pracę, musisz wiedzieć, gdzie czeka na Ciebie najwięcej punktów. Poniższa tabela przedstawia wagę każdej z trzech części egzaminu.

Część egzaminu	Liczba punktów do zdobycia	Udział w wyniku końcowym
Część 1. Test „Język polski w użyciu”	10 pkt	≈17%
Część 2. Test historycznoliteracki	15 pkt	25%
Część 3. Wypracowanie	35 pkt	≈58%
Razem	60 pkt	100%

Jak widzisz, wypracowanie stanowi ponad połowę całego wyniku. To absolutny priorytet i element, któremu warto poświęcić najwięcej czasu i uwagi. Pamiętaj też, że liczba zadań w pierwszych dwóch częściach może się wahać (od 5 do 7 w Teście „Język polski w użyciu” i od 6 do 15 w Teście historycznoliterackim). To kolejny powód, by skupić się na wartości punktowej, a nie na liczbie poleceń.

Teraz przeanalizujmy każdą z tych części, zaczynając od testu sprawdzającego praktyczne użycie języka.

——————————————————————————–

Część 1: Test „Język polski w użyciu” – czytanie ze zrozumieniem na wyższym poziomie

Celem tej części jest sprawdzenie, jak radzisz sobie z analizą, porównywaniem i syntetyzowaniem informacji z dwóch tekstów nieliterackich (np. popularnonaukowych lub publicystycznych), które poruszają podobny temat. Czekają tu na Ciebie różne typy zadań. Warto wiedzieć, że zadania otwarte stanowią co najmniej 50% punktów w tej części, co pokazuje, jak ważna jest umiejętność precyzyjnego formułowania własnych myśli.

• Zadania zamknięte: Sprawdzają precyzyjne rozumienie tekstu. Mogą to być zadania typu wybór wielokrotny, prawda-fałsz czy na dobieranie.

• Zadania otwarte: Wymagają samodzielnego sformułowania odpowiedzi. Pojawiają się tu zadania z krótką odpowiedzią oraz jedno, szczególnie ważne zadanie – notatka syntetyzująca.

Główne wyzwanie: notatka syntetyzująca

To zadanie polega na zwięzłym przedstawieniu stanowisk autorów obu tekstów na określony w poleceniu temat. Aby napisać dobrą notatkę, postępuj według poniższych kroków:

1. Dokładnie przeanalizuj temat notatki podany w poleceniu. Musisz wiedzieć, czego dokładnie szukasz w tekstach.

2. Wybierz kluczowe informacje w obu tekstach, które odnoszą się do zadanego tematu.

3. Określ stanowisko każdego z autorów względem analizowanego zagadnienia.

4. Porównaj oba stanowiska. Zastanów się, jakie są między nimi podobieństwa, a jakie różnice. Może autorzy skupiają się na innych aspektach problemu?

5. Sformułuj ogólny wniosek, w jaki sposób oba teksty podchodzą do zadanego tematu (np. czy go uzupełniają, czy prezentują sprzeczne wizje).

6. Zredaguj notatkę, pamiętając, że musi być:

    ◦ Rzeczowa – zgodna z treścią obu tekstów.

    ◦ Zwięzła – jej długość musi mieścić się w przedziale od 60 do 90 wyrazów.

    ◦ Spójna – zdania muszą logicznie z siebie wynikać.

    ◦ Napisana własnymi słowami – unikaj kopiowania fragmentów, stosuj parafrazy i uogólnienia.

——————————————————————————–

Część 2: Test historycznoliteracki – sprawdzian twojej wiedzy o literaturze

W tej części egzaminatorzy sprawdzają Twoją znajomość historii literatury, procesów literackich oraz zagadnień językowych. Kluczową informacją jest fakt, że zadania otwarte stanowią tu co najmniej 70% punktów – to one w największym stopniu decydują o wyniku. Zadania są podzielone na dwa bloki tematyczne, co pokazuje, jak ważna jest przekrojowa wiedza z różnych epok.

• Blok 1 (maks. 7 pkt): Zadania dotyczące epok od starożytności (antyk, Biblia), przez średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, aż po romantyzm i pozytywizm.

• Blok 2 (maks. 8 pkt): Zadania obejmujące Młodą Polskę, 20-lecie międzywojenne, literaturę wojny i okupacji, literaturę lat 1945–1989 krajową i emigracyjną oraz literaturę po 1989 r.

Wskazówka od egzaminatora: Zwróć uwagę na ten podział punktów – egzaminatorzy w ten sposób sygnalizują, że znajomość literatury najnowszej jest równie istotna co kanonu romantyczno-pozytywistycznego.

Zadania mogą zawierać fragmenty tekstów literackich i nieliterackich (np. krytycznoliterackich), a także materiały ikonograficzne (obrazy, plakaty), co wymaga umiejętności wszechstronnej analizy.

——————————————————————————–

Część 3: Wypracowanie – gwóźdź programu

---

Każdy temat wymaga odwołania się do czterech obowiązkowych elementów. Musisz je uwzględnić, aby praca została w pełni oceniona.

1. Lektura obowiązkowa: Musisz odwołać się do jednego utworu epickiego lub dramatycznego z listy podanej w arkuszu egzaminacyjnym.

2. Inny utwór literacki: Może to być inna lektura obowiązkowa, lektura uzupełniająca, utwór spoza kanonu szkolnego, a nawet dowolny utwór poetycki.

3. Kontekst nr 1.

4. Kontekst nr 2.

Czym są konteksty?

To odwołania, które pozwalają Ci osadzić omawiane utwory w szerszej perspektywie i pogłębić analizę.

---

Jak będziesz oceniany/a?

Twoje wypracowanie zostanie ocenione według czterech głównych, precyzyjnie określonych kryteriów. Zrozumienie ich to klucz do zdobycia maksymalnej liczby punktów.

• **Spełnienie warunków polecenia (1 pkt):** To punkt „startowy”. Egzaminator sprawdza, czy Twoja praca jest na temat, czy odwołujesz się do wymaganej lektury obowiązkowej i, co najważniejsze, czy nie popełniasz błędu kardynalnego.

• **Kompetencje literackie i kulturowe (16 pkt):** To serce oceny. Tutaj liczy się jakość Twojej argumentacji, funkcjonalne wykorzystanie znajomości lektur oraz umiejętne i pogłębione zastosowanie kontekstów.

• **Kompozycja (7 pkt):** Ocenie podlega trójdzielna i logiczna budowa pracy (struktura – 3 pkt), spójność Twojego wywodu (spójność – 3 pkt) oraz jednorodność i stosowność stylu (styl – 1 pkt).

• **Język (11 pkt):** Tutaj liczy się Twoje panowanie nad językiem: bogactwo i poprawność słownictwa oraz składni (zakres i poprawność środków językowych – 7 pkt), bezbłędna pisownia (poprawność ortograficzna – 2 pkt) oraz precyzyjne stosowanie znaków przestankowych (poprawność interpunkcyjna – 2 pkt).

Uwaga na błąd kardynalny!
Błąd kardynalny to rażący błąd rzeczowy, który świadczy o nieznajomości głównych wątków utworu lub losów głównych bohaterów lektury obowiązkowej. Co ważne, dotyczy on wyłącznie lektur omawianych w całości, a nie we fragmentach. Popełnienie go ma katastrofalne skutki – oznacza otrzymanie 0 punktów za całe wypracowanie.

——————————————————————————–

Podsumowanie – złote zasady

Znasz już mapę egzaminu. Wiesz, co Cię czeka w każdej części i na co zwrócić szczególną uwagę. Na koniec zbierzmy najważniejsze wnioski w formie trzech „Złotych zasad”.

• Planuj czas mądrze: Masz 240 minut na wszystko. To Ty decydujesz, od czego zaczniesz. Pamiętaj, gdzie czeka najwięcej punktów, i zaplanuj pracę tak, by na pewno zdążyć napisać solidne wypracowanie.

• Wypracowanie to priorytet: Poświęć mu najwięcej uwagi, bo to ponad połowa Twojego wyniku. Przed rozpoczęciem pisania upewnij się, że dobrze rozumiesz temat i masz pomysł na wszystkie cztery wymagane elementy (lektura obowiązkowa, inny utwór, dwa konteksty).

• Zrozumienie to klucz: Matura nie sprawdza mechanicznej znajomości streszczeń, ale umiejętność myślenia, analizowania i argumentowania. Staraj się zrozumieć sens lektur i kontekst ich powstania. To zaprocentuje w każdej części egzaminu – od czytania ze zrozumieniem po wypracowanie.

Dobra znajomość struktury egzaminu to solidny fundament, na którym możesz zbudować swój sukces. Teraz, gdy wiesz, jak wygląda pole bitwy, możesz lepiej przygotować swoją strategię. Powodzenia!